X
F35’lerde Türkiye yanlısı, Cumhuriyetçi Parti’de Trump karşıtı bir senatör; Jeff Blake, nasıl oldu da Biden tarafından ABD’nin Ankara Büyükelçiliği’ne atandı?
  • Anadolu Haber
  • Gündem
  • F35’lerde Türkiye yanlısı, Cumhuriyetçi Parti’de Trump karşıtı bir senatör; Jeff Blake, nasıl oldu da Biden tarafından ABD’nin Ankara Büyükelçiliği’ne atandı?

F35’lerde Türkiye yanlısı, Cumhuriyetçi Parti’de Trump karşıtı bir senatör; Jeff Blake, nasıl oldu da Biden tarafından ABD’nin Ankara Büyükelçiliği’ne atandı?

ABONE OL
Ocak 6, 2022 22:22
F35’lerde Türkiye yanlısı, Cumhuriyetçi Parti’de Trump karşıtı bir senatör; Jeff Blake, nasıl oldu da Biden tarafından ABD’nin Ankara Büyükelçiliği’ne atandı?
0

BEĞENDİM

ABONE OL

ABD’nin yeni Ankara Büyükelçisi Jeff Flake, bugün Türkiye’ye geliyor. Flake’in kısa mühlet içinde inanç mektubunu sunarak resmen vazifeye başlaması bekleniyor.

Flake, geçmişte tanıdığımız ABD büyükelçilerinden daha farklı profilde bir isim. Öncelikle kendisi selefi üzere bir meslek diplomatı değil, kendisi direkt olarak diplomasi deneyimi olmayan, ABD’nin federal yasama organları Temsilciler Meclisi ve Senato’da siyaset yapmış Cumhuriyetçi bir siyasetçi. Türkiye’de Joe Biden’ı temsilen yapacağı vazifesi, Ankara-Washington bağlantılarının donduğu bir noktada devralıyor. 

Flake’i ve Biden’ın Ankara’ya bir diplomat yerine siyasetçi atama kararını biraz daha yakından inceleyelim…

Öncelikle; Jeff Flake kimdir?

Flake, Arizona’nın yaklaşık 6 bin nüfuslu küçük Snowflake kasabasında 1962’de dünyaya geldi. Snowflake kasabasını 1878’de kuranlardan biri de devrin tanınan Mormonlarından büyük-büyük dedesi William Jordan Flake idi.

Kendisi de bir Mormon olan Flake, liseyi bitirdikten sonra misyoner olarak Afrika’ya gitti, Afrikaans lisanını öğrendi ve 1980’lerin başında Güney Afrika ve Zimbabve’de yaşadı. Hayatındaki bu kısım tesirli olmuş olacak ki Flake, siyasi mesleğinde de Afrika ile ilgili siyaset mevzularında faal rol aldı. Flake, ABD’ye döndükten sonra Utah’taki İsa Mesih’in Son Vakit Sevgilileri Kilisesi’ne bağlı Brigham Young Üniversitesi’nde milletlerarası alakalar kısmında lisans eğitimi aldı. 1987’de tıpkı üniversitede siyasal bilimler kısmında yüksek lisansını yaptı.

Jeff Flake, 2018’de, 1980’lerde bir periyot yaşadığı Zimbabve’de 

Mezun olduktan sonra başşehir Washington D.C.’ye taşınan Flake, burada bir müddet kamu işleri ile uğraştıktan sonra Namibya’da Demokrasi Vakfı’nda yöneticilik yaptı. Ülkenin Güney Afrika’dan ayrılması sonrası geçiş sürecini gözlemleyen vakıftaki çalışmaları için Flake 1989-90 yıllarında ailesiyle birlikte Namibya’da yaşadı. 

Flake, ABD’ye bu dönüşünde de Phoenix merkezli lobicilik ve araştırma kurumu Goldwater Enstitüsü’nde yönetici oldu. Goldwater’ın Cumhuriyetçi Parti’nin liberteryen kanadıyla yakın temasları vardı. Goldwater günleri, Flake’e faal siyasetin kapılarını açtı.

2000’de Phoenix’te Mormon nüfusun yoğunlukta olduğu Doğu Vadisi’ni temsilen Temsilciler Meclisi’ne giren Flake,  2001’de iş başı yaptı. 2013’e kadar Kongre’nin alt kanadındaki misyonunu sürdürdü. 2007’de göçmenlik ıslahatını destekleyince Temsilciler Meclisi Hukuk Komitesi’nden çıkarıldı. Flake, Cumhuriyetçi Parti’nin, farklı bir duruş sergilediği için kendisini cezalandırdığını sav etti. Flake, Temsilciler Meclisi’ndeki devrinde eşcinsel evlilik ve kürtaj aykırısı bir tavır sergiledi.

2012’de Jon Kyl’in emekli olacağını açıklamasının akabinde Flake, eski ABD sıhhat bakanı Richard Carmona’yı yenerek Senato’ya girdi. 2013’te vazifesi devralmasının akabinde ticari silah satışlarında art plan denetimine karşı çıktı; vazife onay oranı çakıldı. Flake, Senato’da olduğu devirde kamuoyu araştırmalarında genel olarak başarısız sonuçlar aldı; 2013’te kendisini başarılı bulanların oranı yüzde 32’ye 51, 2017 ortasında yüzde 18’e 62, devir sonuna hakikat Temmuz 2018’de ise yüzde 30’a yüzde 51 idi. Flake, senatörlüğü sırasında ABD’nin Küba ile ilgilerin normalleştirmesini de destekledi.

2016 yılında Flake, Cumhuriyetçi Parti adaylığını kazanacak olan Donald Trump’ı desteklemeyi kabul etmedi. Trump başkanlığının başladığı 2017’de ‘Bir Muhafazakarın Vicdanı: Yok Edici Siyasetleri Reddetmek ve Prensiplere Dönüş‘ isimli bir kitap yazarak devrin liderini ve Cumhuriyetçi Parti’nin dönüşümünü sert bir formda eleştirdi. Trump, bunun karşılığında Flake’i “zehirli bir kişilik” diye nitelendirdi ve Flake’in koltuğuna talip olan potansiyel adaylarla görüştü. Flake, 2017’nin Ekim ayında mevcut Cumhuriyetçi Parti’de yeri olup olmadığını bilmediğini belirterek 2018’de Senato’ya ikinci bir periyot için aday olmayacağını söyledi. Flake, Trump’a yönelik muhalif tutumunu sürdürdü ve liderin davranışlarını “demokrasi için bir tehlike” olarak nitelendirdi. Flake, 2020 seçimlerinde de bir Cumhuriyetçi olmasına karşın Demokrat aday Joe Biden’ı destekledi. Flake, kısa bir devir CBS kanalında siyasi yorumculuk da yaptı.

Biden, 2021’in Haziran ayında Flake’i Türkiye büyükelçiliğine aday gösterdi. Ekim ayında Senato görevlendirmeyi onayladı ve aralıkta Flake, Lider Yardımcısı Kamala Harris’in huzurunda yemin etti.

Yeminden sonraki toplumsal medya paylaşımında yeni büyükelçi ile Kongre’de tıpkı devirlerde vazife yaptığını hatırlatan Harris, “Büyükelçi Flake ile Senato’da birlikte çalışıp onun ülkesine duyduğu sevgiyi yakından görme fırsatım oldu. Devam eden hizmetleri için müteşekkiriz” tabirlerini kullandı.

Türkiye ile ilgili tavrı

Flake, siyasi mesleği boyunca Türkiye’yle ilgili direkt olarak sert telaffuzlarda bulunmadı. 

Kongre’de bulunduğu uzun yıllar içinde Flake, 1915 Olayları’nın ‘Ermeni Soykırımı’ olarak da tanınmasını desteklemedi. Bu tavrı sebebiyle Ermeni lobicilik kümelerinden sıklıkla düşük puanlı değerlendirmeler aldı. Flake, Türkiye’ye F-35 savaş uçaklarının satışının iptal edilmesine de karşı çıktı. Kendisi, Türkiye’de “darbe teşebbüsüne yardımcı olmak” suçlamasıyla tutuklanan ve hakkında müebbet mahpus istenen, akabinde 2018’de özgür bırakılan Rahip Brunson‘ın cezaevinden çıkarılması için Ankara’ya yazılan mektubu imzalayan senatörlerden biriydi. 

Flake, ekim ayında ABD’nin Senato Dış Alakalar Komitesi’nin onay oturumunda Türkiye’nin demokraside geri adımlar attığını ve bu durumun kendisini rahatsız ettiğini söylemişti. Cumhurbaşkanı ve AKP Genel Lideri Tayyip Erdoğan’ın baskıcı bir tavır sergilediğini  belirten eski senatör, bu durumun bir NATO ülkesine yakışmadığı değerlendirmesinde bulunmuştu. Flake ayrıyeten oturumda yeni parti S-400 alımı yahut Rusya ile diğer bir silah ticareti durumunda Washington’ın Türkiye’ye ek yaptırımlar uygulayacağını tabir etmişti. Flake ayrıyeten Washington’un Türkiye ile savunma sanayi ticaretini geliştirmesi gerektiğini söyledi.

Anahtar söz: Mütekabiliyet

“Mütekabiliyet esâsı” diplomasinin en temel prensiplerinden biridir. Bir ülke, maruz kaldığı davranışa tıpkı yahut misal biçimde karşılık verir.

Ankara’nın 2021’in Mart ayında Washington’a gönderdiği yeni büyükelçi Murat Mercan bir politikti. AKP’nin kurucu üyelerinden olan Mercan, TBMM 22. ve 23. devirde milletvekilliği yapmış, 22. devirde Avrupa Kurulu Parlamenterler Birliği Türk Delegasyonu başkanlığı ve 23. devirde Dışişleri Kurulu başkanlığı yapmıştı. 2011’e kadar TBMM’de misyon yapan Mercan, 3 Şubat 2012’de Güç ve Doğal Kaynaklar bakan yardımcısı oldu. Mercan’ın birinci diplomatik görevlendirmesi 2017’de geldi; Türkiye’nin Tokyo büyükelçisi oldu. Mercan, daha sonra üç yılı biraz aşan deneyimiyle cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle Washington’a gönderildi.

Bu doğrultuda Biden’ın Ankara’nın siyasi atamasına siyasi atamayla karşılık verdiğini söylemek mümkün.

Murat Mercan

Flake’in atanmasında ‘mütekabiliyet’ dışında hangi münasebetler tesirli olmuş olabilir?

T24 Diplomasi Analisti Barçın Yinanç, Trump periyodunda seçim kampanyasında büyük bağışlarda bulunan ‘milyonerlerin’ büyükelçi olarak atanması uygulamasının uygunca arttığını, siyasi atamaların yüzde 45’i bulduğuna dikkat çekerken; Biden’ın bu oranı yüzde 70 meslek diplomat yüzde 30 siyasi atama olarak geri değiştireceğine dair seçim öncesi verdiği kelamı tutmamakla eleştirildiğini belirtti. Biden’ın Yunanistan’a otelci George Tsunis’i ve Belize’ye bir ulusal buz patenciyi atadığını hatırlatan Yinanç, “Flake, siyasi atama olarak en azından Cumhurbaşkanı Erdoğan ve devlet kademelerinin ‘kel alaka’ diyeceği bir isim değil” dedi;

“Flake’in Senato’da dış bağlar komitesinde vazife yapmış olması; en azından memleketler arası bağlar ve diplomasiye aşina olduğunu gösterir” diyen T24 analisti, Biden’ın tercihini eski senatörden yana kullanmasının nedenlerinden birinin şu olabileceğini belirtti:

“Kongre’de her hususta ayrışan Demokratlar ve Cumhuriyetçilerin Türkiye aykırılığı konusunda neredeyse partiler üstü bir ‘milli mutabakat’ kurdukları düşünülürse ve önümüzdeki periyot Türk – Amerikan bağlarında Kongre’nin kıymetli bir rol oynayacağı dikkate alınırsa, hem Kongre geçmişi olması hem iki tarafla da diyalog kurmakta zorlanmayacak bir isim olması nedeniyle de Biden Flake’i tercih etmiş olabilir.

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın büyükelçileri küçümseyen halinden yola çıkarak, bir senatörün Ankara’da Cumhurbaşkanı ve etrafına ulaşma imkanının bir bürokrattan daha yüksek olacağı da hesaba katılmış olabilir”

Yinanç bu değerlendirmeden sonra, diye devam etti.

Büyükelçi olarak bir siyasalın seçilmesi durumunda iki numarasının sıklıkla deneyimli diplomatlardan seçildiğini söz eden Yinanç, “asıl işi çekip çevirecek kişinin Büyükelçilik Müsteşarı Scott Oudkirk olacağını” belirtti.

Yinanç, alakaların seyri açısından kıymetli rol oynayacak olan Oudkirk’in daha evvel Türkiye’de misyon yapan ve Türkiye’yi güzel tanıyan bir isim olduğunu söylerken şimdiden Ankara’da birtakım meslektaşları nezdinde âlâ bir izlenim bıraktığını lisana getirdi.

Geçmiş büyükelçiler

Son 20 yılda iki tarafın da görevlendirdiği büyükelçilere baktığımızda Ankara’nın da Washington’un da birbirinin başşehrine kıdemli diplomatlar gönderdiğini görüyoruz. Yani Mercan da Flake de seleflerinden daha farklı profillere sahipler. 

Örneğin Mercan’dan evvel misyonda olan Serdar Kılıç, Dışişleri Bakanlığı’na 1984 yılında girmiş, Washington’dan evvel Beyrut ve Tokyo’da büyükelçilik yapmıştı. Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu 2021’de Ermenistan’la başlatılan olağanlaşma süreci kapsamında Kılıç’ın özel temsilci olarak görevlendirildiğini açıkladı. 25 Şubat 2010- 31 Mart 2014 ortasında Türkiye’nin Washington büyükelçiliğini yapan Namık Tan, 1982’de girdiği Dışişleri Bakanlığı’nca Moskova ve Abu Dabi elçiliklerinde kâtip, 1991-1995 yılları ortasında Washington Büyükelçiliği’nde evvel başkâtip, 1997-2001 yılları ortasında ise müsteşar olarak görevlendirilmişti. Tan, 96-97 yıllarında sırasıyla dışişleri bakanları Emre Gönensay, Tansu Çiller ve İsmail Cem‘in özel kalem müdürlüğünü yaptı. Abdullah Gül’ün dışişleri bakanlığı devrinde Harciye’nin sözcüsüydü. 2 yılı aşkın mühlet Tel Aviv büyükelçiliği yaptı.Onun selefi hem Rusya’da hem de İspanya’da büyükelçilik yapmış Nabi Şensoy’du. 2001’de vazifeye gelen Faruk Loğoğlu ise Dışişleri için birçok rol üstlenmiş, Washington’a gitmeden evvel son olarak Dışişleri Bakanlığı müsteşarlığı yapmıştı.

Türkiye’nin Washington Büyükelçiliği

ABD de Flake’e kadar Türkiye’ye deneyimli diplomatları atıyordu. Örneğin vazifesi devreden David Satterfield, ABD Dışişleri Bakanlığı’na 1980’de girmiş bir meslek diplomatıydı. Satterfield, Orta Doğu’da birçok farklı misyonda bulunmuştu. Türkiye’de vazifeye başlamadan 2 ay boyunca periyodun Dışişleri Bakanı Mike Pompeo’nun kıdemli danışmanı olarak misyon yaptı. Büyükelçi Satterfield birebir vakitte ABD Dışişleri Bakanı tarafından verilen Üstün Hizmet Mükafatı; Dışişleri Bakanlığı Üstün Erdem Mükafatı; ABD Lideri Üstün İdare Mükafatı ve ABD Savunma Bakanlığı Ordu Dairesi Üstün Sivil Hizmet Mükafatı sahibiydi.

Ekim 2017’de, ABD’nin Türkiye’deki vize hizmetlerini askıya almaya karar vermesinin akabinde, Erdoğan’ın artık Ankara tarafından büyükelçi olarak tanınmayacağını söylediği John Bass de 1988’de bakanlığa girmiş bir meslek diplomatıydı. Daha sonra Afganistan büyükelçisi olarak vazife yaptı.

ABD’nin Türkiye’ye yakın geçmişte atadığı büyükelçiler ortasında George W. Bush’un ulusal güvenlik danışmanlığını yapmış, daha sonra da ABD’nin Suriye özel temsilcisi olarak Washington’un Suriye iç savaşı siyasetlerinde değerli rol oynamış James Jeffrey de bulunuyor.

James Jeffrey, David Satterfield ve İbrahim Kalın

Flake, bağlantılar için nasıl bir devirde vazifesi devralıyor?

ABD-Türkiye ilgileri Biden’lı birinci yılını geride bıraktı. Geride kalan yılda en akılda kalıcı gelişmelerden biri Biden’ın 1915 Olayları’nı resmen ‘Ermeni Soykırımı’ olarak tanıması oldu, fakat bu münasebetlerde önemli bir kırılmaya sebep olmadı. Hatta Cumhurbaşkanı Erdoğan, NATO tepesinde yapılan ikili görüşme sonrasında ‘hamdolsun hiç gündeme gelmedi’ dedi. Biden’ın Erdoğan ile lider makamında birinci telefon görüşmesini soykırımı tanıma kararı almadan bir gün evvel yapması da Ankara’ya karşı izlenecek sert tavrın bir sinyaliydi.

Biden, halefi Donald Trump’ın bilakis Erdoğan ile direkt temas kurmaktan çok ABD-Türkiye ortasında kurumlar ortası teması tercih ediyor. Beştepe’nin meseleleri Beyaz Saray’la süratlice görüşme kabiliyeti azaldı. Bu sebeple Flake’i Ankara’da Trump periyodunda misyona başlayan Satterfield’a kıyasla daha faal bir mesai bekliyor olabilir.

Biden idaresi, dış siyasetinde insan hakları ve demokrasiye büyük ehemmiyet veriyor. Münasebetiyle Washington’ın yaptığı açıklamalarda sıklıkla Türkiye’deki demokratik gerilemeye ve hak ihlallerine vurgu yapılıyor. İki ülke ortasındaki S-400 krizi de hala çözülmedi, yakın vakitte da çözülebilecek üzere durmuyor. S-400 başlığı iki ülke ortasında ısınıp ısınıp gündeme gelmeye devam edecektir. Büyükelçiliği boyunca medyayla sık temas kurmayan Satterfield da 2021’deki açıklamalarında S-400 başlığına değinmeye devam etmişti. ABD’nin duruşu bu bahiste şu an için net gözüküyor; Türkiye’nin S-400’leri elden çıkarması ve Rusya’yla misal bir mutabakat yapmaması.

2021’de F-35 programından S-400 tercihi nedeniyle resmen çıkarılan Türkiye, yıl sonuna yanlışsız ayrıyeten ABD’den F-16 almak istediğini belirtti. F-16 satışı iki ülke ortasında tekrar gündeme gelecektir. 

Suriye gündemi son aylarda geri planda kalsa da, Ankara’nın ABD’nin YPG’ye verdiği dayanak ve Fethullah Gülen’in iade edilmemesi konusunda önemli rahatsızlığı sürüyor. 

En az 10 karakter gerekli


HIZLI YORUM YAP

Veri politikasındaki amaçlarla sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerez konumlandırmaktayız. Detaylar için veri politikamızı inceleyebilirsiniz.